Psilocybine vs nicotinepleister bij stoppen met roken

Meer dan vier keer zoveel mensen gestopt met roken na één dosis psilocybine, vergeleken met de nicotinepleister. Dat is de uitkomst van een studie die in maart 2026 verscheen in JAMA Network Open, uitgevoerd door onderzoekers van Johns Hopkins University. Het is het eerste gerandomiseerde experiment dat psilocybine rechtstreeks meet tegen een bewezen, gangbare behandeling voor nicotineverslaving.

Hoe zag het onderzoek eruit?

Onderzoeksleider Matthew W. Johnson en zijn team verdeelden 82 rokers in twee groepen. Iedereen volgde hetzelfde programma van cognitieve gedragstherapie over dertien weken, gericht op stoppen met roken. Het enige verschil zat in wat ze kregen op de dag dat ze officieel stopten: de ene groep ontving één hoge dosis psilocybine (30 mg per 70 kg lichaamsgewicht), de andere begon met een standaard nicotinepleisters-kuur van acht tot tien weken.

De deelnemers waren geen beginnende rokers. Ze rookten gemiddeld zo'n 16 sigaretten per dag en hadden al zes eerdere stoppogingen achter de rug. Gemiddeld 48 jaar oud, psychiatrisch gezond, en meer dan klaar om het nog een keer te proberen. Zes maanden later werd gemeten hoeveel mensen echt gestopt waren, via urinetest én CO-meting in de uitgeademde lucht.

De uitkomsten

De resultaten zijn opvallend duidelijk. Na zes maanden was 40,5 procent van de psilocybinegroep aantoonbaar gestopt. In de pleistergroep was dat 10 procent. De kans op langdurige abstinentie was in de psilocybinegroep ruim zes keer groter dan bij de pleisters. Als je kijkt naar wie de zeven dagen vóór de meting helemaal niet had gerookt, zie je 52 procent versus 25 procent.

Ter vergelijking: in de wetenschappelijke literatuur haalt de nicotinepleister na zes maanden gemiddeld zo'n 8 procent abstinentie. Dat de pleistergroep hier op 10 procent uitkwam, geeft aan dat de vergelijking solide was. Geen trucje met een zwakke controlegroep dus.

Mensen in de psilocybinegroep die wél nog rookten, deden dat bovendien gemiddeld de helft minder dan de mensen in de pleistergroep. De stof leek niet alleen te helpen bij volledig stoppen, maar ook bij het afbouwen.

Waarom werkt het?

Dat is de vraag die onderzoekers al een tijdje bezighoudt, en waarop nog geen definitief antwoord is. Maar er zijn goede aanwijzingen.

Psilocybine bindt aan serotonine-receptoren in de hersenen, met name de 5-HT2A-receptor. Dit zorgt tijdelijk voor een andere manier van informatieverwerking: vaste denkpatronen worden losser, het brein maakt nieuwe verbindingen die het normaal niet maakt. Verslavingen zijn voor een groot deel automatische patronen. Je grijpt naar een sigaret na het eten, bij stress, met koffie. Psilocybine lijkt de stevigheid van die automatismen tijdelijk te doorbreken.

Wat ook meespeelt: veel mensen die psilocybine nemen, beschrijven dat ze tijdens de sessie op een andere manier naar hun gewoontes kijken. Niet met wilskracht of discipline, maar vanuit een soort vogelperspectief op hun eigen leven. Of dat de kern van de werking is, weten we nog niet. Maar de combinatie met gedragstherapie, die expliciet werkt aan motivatie en veranderende gewoontes, lijkt in elk geval te versterken wat psilocybine in gang zet.

Interessant detail: het maakte in dit onderzoek niet uit of iemand eerder al een psychedelische ervaring had gehad. Eerste-keer-gebruikers deden het even goed als mensen met ervaring. Dat suggereert dat de effectiviteit niet afhangt van een bepaalde bekendheid met de stof.

Eén sessie versus weken pleisters

Eén van de dingen die opvalt als je de twee behandelingen naast elkaar legt, is de intensiteit. De psilocybinegroep ontving één enkele dosering, begeleid over een dag van zo'n acht uur. De pleistergroep plakte acht tot tien weken lang elke dag een nieuwe pleister op hun huid, met alle kans op vergeetachtigheid, huidirritatie en dalende motivatie van dien.

Dat is een fundamenteel ander model. Psychedelische behandeling comprimeert de therapeutische werking in één intensieve, begeleide ervaring. Klassieke farmacotherapie vraagt dagelijkse herhaling over lange tijd. Beide modellen hebben voor- en nadelen, maar de vergelijking is het waard om serieus te nemen.

Wat kun je hieruit concluderen?

De onderzoekers zijn voorzichtig, en dat is terecht. Dit is een pilotstudie met 82 deelnemers, niet een grootschalig bewijs. De groep was relatief homogeen: hoog opgeleid, psychiatrisch gezond, overwegend wit. En het onderzoek was niet geblindeerd, wat betekent dat deelnemers wisten wat ze kregen. Dat kan verwachtingen beïnvloeden.

Maar tegelijkertijd is dit het eerste gerandomiseerde onderzoek dat psilocybine vergelijkt met een gevestigde behandeling voor nicotineverslaving, en de uitkomst is niet subtiel. Eerdere open-label studies van hetzelfde team lieten al hoge stoppercentages zien, maar zonder controlegroep bleef de vraag open of dat écht aan psilocybine lag. Nu is die vergelijking gemaakt, en het verschil is groot.

Het past ook in een bredere lijn van onderzoek. Er zijn vergelijkbare signalen bij alcohol- en opioidverslaving. Het lijkt erop dat psilocybine iets doet met verslavende patronen in het algemeen, ongeacht de specifieke stof. Dat maakt het een interessant onderzoeksgebied, dat de komende jaren zeker verder uitgewerkt zal worden.

Tot slot

Stoppen met roken lukt de meeste mensen niet op de eerste, tweede of derde poging. De deelnemers aan dit onderzoek hadden het gemiddeld al zes keer geprobeerd. Dat er na één begeleide psilocybinesessie, gecombineerd met gedragstherapie, vier keer zoveel mensen zes maanden later gestopt bleken, is een bevinding die moeilijk te negeren is.

Of psilocybine ooit een standaardbehandeling wordt voor nicotineverslaving, hangt af van grotere studies, regelgeving en maatschappelijke acceptatie. Maar de wetenschap wijst al een tijdje een interessante kant op. En dit onderzoek is daar een behoorlijk overtuigend hoofdstuk in.

Bronvermelding: Johnson MW, Naudé GP, Hendricks PS, Garcia-Romeu A. Psilocybin or Nicotine Patch for Smoking Cessation: A Pilot Randomized Clinical Trial. JAMA Netw Open. 2026;9(3):e260972.